Οι ιοί, τα διλήμματα που θέτουν και οι εκπληκτικές σχέσεις τους με την εξέλιξη των πρωτευόντων

Οι ιοί, οι μυστηριακές υπάρξεις, που ανακαλύφθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα, συνεχίζουν να κεντρίζουν την περιέργειά μας, να εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας, αλλά και να θέτουν σε δοκιμασία τις υπάρχουσες αντιλήψεις μας για το φαινόμενο της ζωής.

Αιτία αυτού του ενδιαφέροντος δεν είναι μόνο οι συνέπειες των ιών στην υγεία του ανθρώπου, ούτε οι πρακτικές εφαρμογές που προκύπτουν από τη μελέτη τους, καθώς υπάρχουν και τέτοιες. Είναι και ο ιδιόρρυθμος τρόπος ζωής τους, αν μπορεί έτσι να ονομαστεί το πρόγραμμα που εκτελούν, μετά την είσοδό τους σε ένα κύτταρο, το οποίο χαρακτηρίζεται ξενιστής τους.

Οι ιοί που παρασιτούν στους οργανισμούς, μοιάζουν από μερικές απόψεις με τους όχι τυχαία συνωνύμους τους, ιούς που απειλούν τον υπολογιστή σας. Όπως ένα ιός υπολογιστής χρειάζεται να εισαχθεί στο software προκειμένου να θέσει το hardware υπό τον έλεγχό του, έτσι και ένας ιός που παρασιτεί στα κύτταρα μας, συχνά ενσωματώνεται στο γενετικό υλικό τους (software) ώστε να αντιγραφεί και να εξαναγκάσει τον πρωτεΐνοσυνθετικό μηχανισμό των κυττάρων (hardware), να παραγάγει ιικές πρωτεΐνες.

Συνεπώς όσο δραστήριος και απειλητικός είναι ένας ιός υπολογιστή σε μια δισκέτα που δεν θα τρέξει, ή σε ένα mail που δεν θα ανοίξετε, τόσο δραστήριος και ζωντανός είναι ένας ιός έξω από το είδος του κυττάρου στο οποίο παρασιτεί.

Αυτή η ακριβώς η συμπεριφορά των ιών, να είναι δηλαδή αδρανείς έξω από τα κύτταρα στα οποία παρασιτούν, αλλά δραστήριοι και “ζωντανοί” στο εσωτερικό των κυττάρων, είναι που τους θέτει στο μεταίχμιο μεταξύ της άβιας και της έμβιας ύλης. Για όσους δε πιστεύουν ότι τα όρια μεταξύ της “έμβιας” και της “άβιας ύλης” είναι σαφώς καθορισμένα η υπενθύμιση του μνημειώδους ερωτήματος που απηύθυνε ο Francis Crick, ο ένας από τους δύο επιστήμονες που απεκάλυψαν τη δίκλωνη έλικα του DNA στους πρωτοετείς φοιτητές τους, μπορεί να αποβεί διαφωτιστική.

O μακαρίτης λοιπόν νομπελίστας συνήθιζε στην εναρκτήρια παράδοσή του να απευθύνει στους φοιτητές του το ερώτημα: «Είναι η μαρουλοσαλάτα σας ζωντανή;»

Το αποτέλεσμα ήταν ότι το ακροατήριό του χωριζόταν στα δύο: Υπήρχαν εκείνοι που υποστήριζαν ότι μια μαρουλοσαλάτα είναι ένα ανθρώπινο κατασκεύασμα (τέχνημα). Δεν έλειπαν όμως και όσοι πίστευαν ότι η μαρουλοσαλάτα πρέπει να θεωρείται ζωντανή, καθώς τα κύτταρα από τα οποία αποτελείται, συνεχίζουν για όσο οι συνθήκες τους το επιτρέπουν, να αναπαράγονται και να μεταβολίζουν, να εκδηλώνουν δηλαδή όλες τις ιδιότητες με τις οποίες είναι συνυφασμένο το φαινόμενο της ζωής.

Το εμπρηστικό αυτό ερώτημα ετίθετο προκειμένου να αντιληφθούν οι πρωτοετείς φοιτητές, ότι όσο εύκολη είναι η περιγραφή του φαινομένου της ζωής, -με την παράθεση των χαρακτηριστικών που τις αποδίδουμε (αναπαραγωγή, μεταβολισμός κλπ)-, πολύ περισσότερο δύσκολος είναι ο επιστημονικός ορισμός του, ως ασφαλές κριτήριο και Λυδία λίθος για το είναι άβιο και τι είναι έμβιο.

Πάντως είτε έμβιοι είτε άβιοι οι ιοί, ένα είναι βέβαιο: Επηρεάζουν την ζωή του ξενιστή τους -με τις μικρές ενοχλήσεις ή τις σοβαρότατες παθήσεις που μπορούν να του προκαλέσουν, συμπεριλαμβανομένου και του καρκίνου- και όπως αποδεικνύεται παρέχουν αδιάσειστα στοιχεία και για την εξέλιξη του, ενώ πιθανότατα την έχουν επηρεάσει!!!

Πράγματι ένα μεγάλο ποσοστό του γονιδιώματός των κυττάρων μας δεν είναι ακριβώς δικό μας, καθώς περιέχει γονίδια ή τμήματα γονιδίων ρετροϊών, που κάποια χρονική στιγμή εντάχθηκαν στο γενετικό υλικό των προγόνων μας, ή το δικό μας και έκτοτε συνεχίζουν να διπλασιάζονται μαζί του!!!

Ο αριθμός αυτών των ιών που ονομάζονται ενδογενείς ρετροϊοί ανέρχεται στις 98.000 και το γενετικό υλικό τους συνιστά το 8% του γονιδιώματός μας. Αν σε μερικούς από τους αναγνώστες το ποσοστό αυτό φαίνεται μικρό, ας αναλογιστούν ότι από το σύνολο του γονιδιώματός μας, το 1% μόνο, είναι εκείνο που καθορίζει το είδος των πρωτεϊνών που έχουμε, δηλαδή των μορίων στα οποία οφείλουμε τη μορφή μας και τις λειτουργίες μας.

Μερικοί από τους ιούς αυτούς υπάρχουν σε όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους, πράγμα που σημαίνει ότι αποτελούν μια αρχέγονη κληρονομιά , που πριν φθάσει σε μας, χρειάστηκε να ταξιδέψει αλλεπάλληλες γενιές μέσα στο χρόνο, ξεκινώντας από τον πρώτο προγονικό πληθυσμό στον οποίο εγκαταστάθηκε.

Άλλοι ενδογενείς ρετροϊοί ενώ υπάρχουν σε μερικούς ανθρώπους δεν υπάρχουν σε άλλους, κάτι που υποδηλώνει ότι οι αυτοί εντάχθηκαν σχετικώς πρόσφατα στο ανθρώπινο γονιδίωμα, έτσι ώστε ακόμη να μην έχουν διασπαρθεί σε όλον τον ανθρώπινο πληθυσμό.

Αυτό όμως που προκαλεί έκπληξη είναι ότι αρκετοί από τους ενδογενείς ρετροϊούς που έχουν ανιχνευθεί και στα άλλα πρωτεύοντα (π.χ. χιμπαντζήδες, μακάκοι) ανήκουν στις ίδιες οικογένειες με τους ενδογενείς ρετροϊούς που εντοπίζονται και στον άνθρωπο και μάλιστα καταλαμβάνουν ίδιες θέσεις στο δικό μας γονιδίωμα και το γονιδίωμα αυτών των συγγενικών οργανισμών.

Βεβαίως το γενετικό υλικό των ιών που ανιχνεύονται στα διαφορετικά πρωτεύοντα δεν είναι 100% όμοιο. Αυτό όμως είναι φυσικό καθώς οι ιοί μετά την εισαγωγή τους στα προγονικά είδη των σύγχρονων πρωτευόντων, υπέστησαν διαφορετικές μεταλλάξεις κατά τη διάρκεια της εξέλιξης του ξενιστή τους, έτσι ώστε το γενετικό υλικό τους να έχει τροποποιηθεί.

Παρά όμως τις τροποποιήσεις το γενετικό υλικό των ενδογενών ρετροϊών, εξακολουθεί να παρουσιάζει τόσες πολλές ομοιότητες στα διαφορετικά πρωτεύοντα στα οποία ανιχνεύονται, ώστε οι ερευνητές να είναι σε θέση να ανασυστήσουν, το γενετικό υλικό του αρχικού ιού, που μόλυνε ένα κοινό πρόγονο των πρωτευόντων. Από τη σύγκριση μάλιστα των γονιδιωμάτων των ενδογενών ρετροϊών που παρασιτούν σε διαφορετικά πρωτεύοντα, αποκαλύφθηκε ότι είναι τόσο περισσότερο όμοια, όσο συγγενέστερα είναι (με βάση τις πληροφορίες που παρέχει το αρχείο των απολιθωμάτων και η γενετική ανάλυση) και τα πρωτεύοντα στα οποία ανιχνεύονται.

Αναφορικά δε με την επίδραση που άσκησαν αυτοί οι ιοί στην εξέλιξη των πρωτευόντων, υπάρχουν βάσιμα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι γονίδια που είναι απαραίτητα στην κατασκευή του πλακούντα, έχουν κοινές αλληλουχίες με γονίδια μιας οικογένειας ενδογενών ρετροϊών. Αυτό όμως οδηγεί στο εκπληκτικό συμπέρασμα ότι η φυσική επιλογή, αξιοποίησε, εκτός από το γενετικό υλικό των πρωτευόντων και το γενετικό υλικό των ρετροϊών που τα μολύνουν!!!!

Υ/Γ Παραλίγο να ξεχάσω: ‘Οσοι αγαπάτε τη μουσική αλλά και την εξέλιξη, όπως ο κος Φραγκόπουλος, αξίζει να πατήσετε εδώ, για να δείτε ή μάλλον για να ακούσετε πώς η πρώτη μπορεί να επενδύσει μουσικά προσομοιώσεις για τη δεύτερη!!!

Μοιάζει με φιλοφρόνηση. Όμως δεν είναι!

Από την έκφρασή του ήταν φανερό ότι δεν τα κατάφερνε. Δεν έλειπε όμως το κουράγιο και η επιμονή από τον μικρό αλλοδαπό μαθητή της 1ης Λυκείου που προσπαθούσε να λύσει μια άσκηση Χημείας. ‘Εσβηνε και έγραφε συνεχώς, μέχρι που αντιλήφθηκε την παρουσία μου, οπότε σήκωσε το κεφάλι και χωρίς να μου πει τίποτε, μου έδωσε να καταλάβω ότι ήθελε να σεβαστώ την προσπάθειά του, δίνοντάς του μια βοήθεια… Δεν του χάλασα το χατίρι, ούτε όμως του στέρησα τη χαρά να βρει τη λύση μόνος του. Του έκανα μια μικρή σύσταση, που αν την αξιοποιούσε όμως θα μπορούσε να ολοκληρώσει τη λύση του προβλήματος. Έσκυψε πάλι πίσω στο τετράδιό του και άρχισε να γράφει, μέχρι που το κεφάλι του σηκώθηκε, χαρίζοντάς μου ένα χαμόγελο ικανοποίησης για το κοινό κατόρθωμα που είχαμε πετύχει.

Γιατί τα γράφω αυτά; Γιατί σήμερα ήταν η δεύτερη φορά που το επάγγελμα που ασκώ, μου χάρισε ένα δώρο. Η πρώτη ήταν όταν ανοίγοντας ένα από τα blog που επισκέπτομαι είδα, ότι η γνωστή σας ιστολόγος και καλή δασκάλα Αγγλικών, πάλι θυμόταν τον καθηγητή της που κάποτε είχα υπάρξει. Η Άννα -μια από τις χαριτωμένες φατσούλες που κάθε δάσκαλος αναζητεί σε μια σχολική αίθουσα για να ενθαρρυνθεί και να στηρίξει το μάθημα πάνω τους -, προς χάριν των δικών της μαθητών, θυμόταν το DNA και όσα είχαμε κουβεντιάσει γι΄αυτό, κάποτε στο 2ο Λύκειο Ρόδου.

Να είσαι καλά Αννούλα και νάχεις την τύχη να πετύχεις στην καριέρα σου, πολλές από τις χαριτωμένες φατσούλες που συνάντησα και εγώ.

Είναι ανήθικο να εμποδίζουμε τα παιδιά να κατανοήσουν την εμπειρική πραγματικότητα με εμπειρικό τρόπο

Χθές βράδυ στην αίθουσα διαλέξεων του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών στο βήμα ο κος Λ. Ζούρος, καθηγητής στο Παν/μιο της Κρήτης, ο ένας από τους εξέχοντες ομιλητές (Ο Ακαδημαϊκός κος Κριμπάς και ο Πρόεδρος του Π.Ι. κος Βλάχος) της εκδήλωσης που διοργάνωσε το ΕΙΕ και η ΠΕΒ για τη διδασκαλία της εξέλιξης.

Σε μια αποστροφή του λόγου του αναφερόμενος στον αποκλεισμό της διδασκαλίας της εξέλιξης από το ελληνικό σχολείο λέει:

Είναι ανήθικο να εμποδίζουμε τα παιδιά να κατανοήσουν την εμπειρική πραγματικότητα με εμπειρικό τρόπο…

Ανάμεσα στο κοινό μια σημαντική, για την κρίση μου παρουσία: Η Λυδία. Μια μικρή μαθήτρια του σχολείου μου (μη θαρρείτε ότι είχε παροτρυνθεί από τον γράφοντα) η οποία συνοδευόταν από τον Φυσικό καθηγητή του… φροντιστηρίου της, και 4-5 συμμαθητές της, που τους είχε ενημερώσει σχετικά.

Μερικά παιδιά λοιπόν, από αυτά που επιθυμούν να «κατανοήσουν την εμπειρική πραγματικότητα με εμπειρικό τρόπο», και ένας νέος εκπαιδευτικός, που για όσους θητεύουν στην εκπαίδευση, αποτελούν ενδείξεις, πως υπάρχει ακόμη ελπίδα.

Ζήτημα αναλογιών

Αναρωτηθήκατε ποτέ πώς το άσχημο ποντίκι που εμπνεύστηκε ο Γουώλτ Ντίσνεϊ την δεκαετία του 30 κατόρθωσε να αναδειχθεί ανάμεσα στις συμπαθέστερες φιγούρες που γέννησε το πενάκι των σκιτσογράφων; Η απάντηση είναι ενδιαφέρουσα καθώς δεν κρύβεται στη μαγική συνταγή που συνέλαβε με μιας, η δημιουργική ομάδα της εταιρίας του Ντίσνεϊ, αλλά σε μια σταδιακή πορεία, που μοιάζει με ένα βιολογικό φαινόμενο και εκμεταλλεύεται ένα άλλο.

Πράγματι όποιος παρακολουθήσει την πορεία των διαδοχικών μεταμορφώσεων του Μόρτυ (του πρωταρχικού σκίτσου που δημιούργησε ο Ντίσνεϊ), ως τη σύγχρονη μορφή του, τον Μίκυ, διαπιστώνει ότι έχει πολλές ομοιότητες με την οργανική εξέλιξη.

Το πενάκι του σκιτσογράφου δοκιμάζοντας διάφορα χαρακτηριστικά της φιγούρας, μονιμοποιεί εκείνα που προσεγγίζουν το γούστο των αναγνωστών του, μέχρι να την αναδείξουν στη βιωσιμότερη και επικρατέστερη των σύγχρονων κόμικς.

Αν αναρωτηθείτε ποια χαρακτηριστικά του Μίκυ τον κατέστησαν αγαπητό στο κοινό του, την απάντηση την δίνει ο Κόνραντ Λόρεντζ, ο ιδρυτής του κλάδου της Ηθολογίας, της επιστήμης της συμπεριφοράς.

Ο Λόρεντζ λοιπόν υποστήριξε ότι τα παιδικά χαρακτηριστικά προκαλούν τη συμπάθεια των ενηλίκων για τα παιδιά και συνεπώς τη φροντίδα και την προστασία τους, που ως ένα είδος εξελικτικής προσαρμογής, συμβάλει στη διαιώνιση του είδους. Καθόρισε μάλιστα επακριβώς τα χαρακτηριστικά που πυροδοτούν τη συμπάθεια ως εξής:

• Μεγάλο κεφάλι συγκριτικά με το υπόλοιπο σώμα
• Παχουλά μάγουλα
• Προεξέχον και μεγάλο μέτωπο συγκριτικά με τα υπόλοιπα οστά του προσώπου
• Μεγάλα μάτια και αυτιά
• Μικρή μύτη
• Στρογγυλό σώμα
• Kοντά και παχιά άκρα

Όσοι εκ των αναγνωστών δυσπιστούν για το ότι ο Μίκυ… εξελίχθηκε αποκτώντας σταδιακά τα χαρακτηριστικά που προκαλούν συμπάθεια, δεν έχουν παρά να πατήσουν εδώ. Θα οδηγηθούν στο εξαιρετικό άρθρο του εξελικτικού Stephen Jay Gould που δημοσίευσε το περιοδικό Natural History το 1975.

Όλοι οι υπόλοιποι, όταν πηγαίνουν στα καταστήματα παιδικών παιχνιδιών να αγοράσουν τα συμπαθέστατα αρκουδάκια, θα γνωρίζουν πλέον γιατί οι κατασκευαστές τους τα έχουν φτιάξει έτσι

και όχι αλλιώς

Ζητήματα μεγέθους

Ένα από τα αγαπημένα θέματα στις ταινίες “βιολογικής” φαντασίας του Hollywood, είναι η σμίκρυνση των ανθρώπων και αντιστρόφως η μεγέθυνση διαφόρων κινηματογραφικών τεράτων (έντομα, αιλουροειδή, πρωτεύοντα κ.α.) που τους απειλούν. Παρά όμως την αληθοφάνειά τους και το εντυπωσιακό κινηματογραφικό αποτέλεσμα, οι ταινίες αυτές παραβιάζουν πολλές από τις αρχές που αφορούν στις σχέσεις μεγέθους- λειτουργίας των εμβίων όντων, ώστε να είναι πλήρως εξωπραγματικές.

Ας υποθέσουμε, ότι σύμφωνα με το σενάριο μιας ταινίας επιστημονικής φαντασίας, μια αμοιβάδα (Θυμάστε; Είναι το συμπαθητικό μονοκύτταρο ζωάκι με τη δυνατότητα αλλαγής μορφών, που σας ταλαιπώρησε σε πολλές από τις τάξεις του δημοτικού και του γυμνασίου στις οποίες διδαχτήκατε Βιολογία!) σε ένα εργαστήριο, υφίσταται μια μετάλλαξη, εξαιτίας της οποίας αποκτά γιγαντιαίες διαστάσεις.

Η αμοιβάδα καταβροχθίζει τον ερευνητή που είχε την ατυχία να την παρατηρήσει πρώτος, στη συνέχεια το υπόλοιπο προσωπικό του εργαστηρίου, και αφού διαφύγει από τις αποχετεύσεις, πολλαπλασιάζεται στους υπονόμους, για να διαδοθεί σε ολόκληρη την πόλη. Την συνέχεια μπορεί να την δώσει ο καθένας σας: Η κυβέρνηση προσφεύγει στις συμβουλές ενός ειδικού βιολόγου, θέτει υπό τις οδηγίες του τον στρατό κλπ. Είναι κάτι τέτοιο εφικτό; Η απάντηση είναι ευτυχώς όχι. Το γιατί δεν είναι δύσκολο να το καταλάβουμε, αρκεί να μετατοπιστούμε λιγάκι, από τις αμοιβάδες και τις ταινίες επιστημονικής φαντασίας στις… τηγανητές πατάτες.

Προφανώς η μάζα μιας ακέραιης πατάτας και της ίδιας κομμένης και έτοιμης για τηγάνισμα δεν έχει μεταβληθεί, έστω για παράδειγμα m. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με την επιφάνεια, καθώς τα κομμένα κομμάτια, δημιουργούν επιφάνειες που πριν δεν υπήρχαν, οπότε η ακέραιη πατάτα έχει μικρότερη επιφάνεια, έστω s από τη συνολική μάζα των κομματιών της, έστω S. (Αν δεν συνέβαινε έτσι τότε θα τρώγαμε λιγότερο ή περισσότερο από τη μάζα της αρχικής πατάτας, πράγμα αδύνατο ή δεν θα την τηγανίζαμε καθώς δεν θα αυξάναμε την επιφάνειά της που έρχεται σε επαφή με το καυτό λάδι).

Αν η σχέση της μάζας της πατάτας με την επιφάνειά της είναι σημαντική για το τηγάνισμα (θυμηθείτε πρέπει να μεγαλώσει αρκετά η επιφάνεια για ένα σωστό τηγάνισμα) η σχέση της μάζας των οργανισμών με την επιφάνεια, μέσω της οποίας αντλούν την τροφή τους και αποβάλλουν τα παραπροϊόντα του μεταβολισμού τους, είναι ακόμη περισσότερο σημαντική. Πράγματι μια υπεραύξηση της μάζας ενός μικροοργανισμού, αν δεν συνοδευόταν από αντίστοιχη αύξηση της επιφάνειας του (αυτό δεν συμβαίνει και στην ακέραιη πατάτα; έχει την ίδια μάζα με την κομμένη αλλά πολύ μικρότερη επιφάνεια από αυτήν) είναι βέβαιο ότι θα τον οδηγούσε σε λιμοκτονία, καθώς θα του στερούσε την αναγκαία ποσότητα θρεπτικών ουσιών για να στηρίξει αυτή τη μεγάλη μάζα.

Συνεπώς μη φοβάστε: Ποτέ οι αράχνες, οι γορίλλες και οι αμοιβάδες δεν θα αποκτήσουν το απειλητικό μέγεθος με το οποίο μας τρομοκρατεί και μας διασκεδάζει το Hollywood και οι ευφυείς συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Για όσους όμως αναρωτιέστε αν οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας, προσφέρουν κάτι με τις υπερβολές τους, υπομονή! Στο επόμενο τεύχος του www.biology4u, θα φιλοξενείται σχετικό άρθρο.

Η μπαταρία, ο οδοστρωτήρας και οι βιολογικές δομές

Ας συγκρίνουμε δύο μπαταρίες! Μια ακέραια και φορτισμένη με μια άλλη επίσης ακέραια και φορτισμένη, την οποία όμως πάτησε… ένας οδοστρωτήρας.

Ας θέσουμε επίσης δύο διαδοχικά ερωτήματα, ένα με προφανή απάντηση και ένα απαιτητικώτερο:

• Ποια από τις δύο είναι ικανή να εκτελεί τη λειτουργία για την οποία κατασκευάστηκε; (προφανές)
• Τι έχει καταστραφεί στη μπαταρία που πατήθηκε από τον οδοστρωτήρα, ώστε να πάψει να λειτουργεί, και τι διατηρεί αναλλοίωτο από την αρχική της κατάσταση;

Ψάχνοντας την απάντηση του δεύτερου ερωτήματος, είναι πολύ πιθανό να περάσουν από το μυαλό σας διάφορες σκέψεις (μπορείτε να διαβάσετε μερικές από αυτές, αν σύρετε το ποντίκι σας-πατώντας ταυτοχρόνως το αριστερό πλήκτρο του- στους δύο επόμενους στοίχους, μετά την πάνω και κάτω τελεία. Μην το κάνετε όμως πριν το ψάξετε λιγάκι…)

• Έχει καταστραφεί: Η κατασκεύη της, η αρχιτεκτονική της,
• Διατηρείται:Το υλικό της, η χημική σύστασή της.

Ο υπομονετικός αναγνώστης – που άντεξε ως τη γραμμή αυτή- δικαίως θα αναρωτηθεί: Και τι σχέση έχουν όλα αυτά με τη Βιολογία και τέλος πάντων, ποια σκοπιμότητα εξυπηρετούν;

 

Νομίζω ότι το παράδειγμα της μπαταρίας πρέπει να πείθει ό,τι για τη διατήρηση της λειτουργίας μιας σύνθετης κατασκευής, δεν φτάνει η διατήρηση των υλικών (χημική σύσταση) από τα οποία είναι φιαγμένη, αλλά και η διατήρηση του τρόπου με τον οποίο έχουν συναρμολογηθεί (δομή). Ε! λοιπόν, αν αυτό είναι αλήθεια για τις μπαταρίες, είναι πολύ περισσότερο αλήθεια για τις βιολογικές δομές, των οποίων οι λειτουργίες είναι ασύλληπτα πολυπλοκότερες από τις λειτουργίες των μορίων που τις αποτελούν, σε σύγκριση με οποιοδήποτε τεχνολογικό κατασκεύασμα. Για σκεφτείτε το λιγάκι: Η λειτουργία της δομημένης μπαταρίας είναι κάτι παραπάνω από τη λειτουργία των χημικών μορίων που την αποτελούν. Πόσο όμως “παραπάνω” είναι η λειτουργία του ματιού από τις λειτουργίες των μορίων που το αποτελούν;

Το χαρακτηριστικό των βιολογικών δομών να οργανώνονται σε επάλληλα ιεραρχικά επίπεδα (τα χημικά μόρια σε κύτταρα, τα κύτταρα σε ιστούς και οι ιστοί σε όργανα κ.ο.κ. ως τους οργανισμούς, τους πληθυσμούς και όλη τη Βιόσφαιρα), που η λειτουργία καθενός τους είναι πολύ πλουσιώτερη από το άθροισμα των λειτουργιών των μερών που το αποτελούν, καθιστά τη μελέτη τους ιδιαιτέρως σύνθετη αλλά και γοητευτική.

Για δείτε πώς θέτει, ο μεγάλος εξελικτικός βιολόγος, ο Theodosius Dobzhansky , το κυριαρχικό ερώτημα που δεσπόζει σε όλη την επιστήμη της Βιολογίας.

Ένας άνθρωπος αποτελείται σχεδόν από επτά οκτάκις εκατομμύρια άτομα που είναι οργανωμένα περίπου σε δέκα τρισεκατομμύρια κύτταρα. Αυτό το άθροισμα κυττάρων και χημικών ατόμων έχει ορισμένες εκπληκτικές ιδιότητες· είναι ζωντανό, αισθάνεται χαρά και πόνο, ξεχωρίζει την ομορφιά από την ασχήμια και διακρίνει το καλό από το κακό. Υπάρχουν πολλά άλλα ζωντανά αθροίσματα χημικών ατόμων που ανήκουν σε όχι λιγότερα από δύο εκατομμύρια βιολογικά είδη. Προξενεί εντύπωση ότι τα βιολογικά άτομα, σε καθένα από αυτά τα είδη, είναι φτιαγμένα με τέτοιο τρόπο που να ζουν και να αναπαράγονται σε ορισμένα από τα περιβάλλοντα που υπάρχουν. Μ’ άλλα λόγια, κάθε είδος είναι προσαρμοσμένο σε ένα ειδικό τρόπο ζωής. Πώς έγινε αυτό; Πώς μπορούν αθροίσματα χημικών συστατικών να πετύχουν τέτοια πράγματα;

Η αδυναμία να εξηγηθούν πλήρως οι λειτουργίες των πολυπλοκότατων βιολογικών δομών, αν παραμείνει κανείς μόνο στο κατώτατο επίπεδο οργάνωσής τους, αυτό των μορίων, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο: “Τα αθροίσματα των χημικών συστατικών μπορούν να πετυχαίνουν τέτοια πράγματα“ είναι ό,τι κάνει τη Βιολογία, εκτός από μια ενδιαφέρουσα επιστήμη, και μια επιστήμη εντελώς ξεχωριστή.

Πράγματι αν και η Βιολογία θεωρείται μια συγγενής επιστήμη προς τη Φυσική και τη Χημεία και χρησιμοποιεί πολλά από τα εργαλεία τους και τις μεθόδους τους, διαφοροποιείται ταυτοχρόνως από αυτές, καθώς υιοθετεί δύο προσεγγίσεις, που είναι σύμφυτες με τα έμβια παρά με τα άβια αντικείμενα μελέτης.

Η μία είναι η συνθετική ή ολιστική ή συστημική προσέγγιση στη μελέτη των εμβίων όντων. Σε αυτήν επιχειρείται η εξήγηση των ιδιοτήτων των συνθετώτερων δομών, με τη μελέτη της οργάνωσής τους και των πολυποίκιλων αλληλεπιδράσεων που αναπτύσσονται μεταξύ των μερών τους, καθώς σε αυτές, και όχι στη φυσικοχημική σύστασή τους, οφείλονται οι μοναδικές ιδιότητες των εμβίων όντων

Η άλλη είναι η “ιστορική” προσέγγιση με την οποία μελετώνται όλα τα έμβια αντικείμενα. Ακόμη και ο πιο απλός οργανισμός, ένα βακτήριο λ.χ., συνοψίζει μέσα του, όλη την ιστορία της προέλευσής του, ταυτοχρόνως όμως και όλη τη δυναμική να εξελιχθεί προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση, υπό την πίεση της φυσικής επιλογής. Για το λόγο αυτό η μελέτη των βιολογικών αντικειμένων πρέπει να συνυπολογίζει την “ιστορικότητά” τους, κάτι που δεν είναι εξίσου αναγκαίο στη μελέτη των αντικειμένων της Φυσικής και της Χημείας.

 

Περί σχολικών βοηθημάτων

Σε δημοσίευμα της Καθημερινής της 16/9/06 η κα Όλγα Σελλά γράφει για την πλημμυρίδα των σχολικών βοηθημάτων που συνοδεύουν τα νέα σχολικά βιβλία:

«Επικερδής η αγορά του παιδικού βιβλίου, αλλά επικερδέστερη η αγορά των σχολικών βοηθημάτων. Αλλιώς δεν εξηγείται ο κατακλυσμός των βιτρινών των βιβλιοπωλείων και των διαφημιστικών καταχωρίσεων παντός είδους με «σχολικά βοηθήματα» παντός καιρού. Βέβαια, φέτος είναι η χρονιά-ορόσημο που άλλαξαν τα σχολικά βιβλία, οπότε το πεδίον δόξης για τους εκδότες διαγραφόταν λαμπρότατον. Αφού, να φανταστείτε, ότι τα σχολικά βοηθήματα κυκλοφόρησαν πολύ πριν παραδοθούν τα βιβλία….. Μερικοί από τους οποίους εκδότες μετείχαν στον διαγωνισμό για τη σύνταξη, αλλά και την εκτύπωση των σχολικών συγγραμμάτων. Οι ίδιοι οι συντάκτες των σχολικών συγγραμμάτων συνέγραψαν και τα αντίστοιχα σχολικά βοηθήματα!»

Με αφορμή λοιπόν το συγκεκριμένο δημοσίευμα ο συντάκτης του παρόντος σημειωματαρίου αισθάνεται την ανάγκη να διατυπώσει μερικές σκέψεις για το ρόλο των σχολικών βιβλίων αλλά και των σχολικών βοηθημάτων, στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου εκπαιδευτικού συστήματος με πολλές στρεβλώσεις, όπως το ελληνικό.

• Ας ξεκαθαρίσουμε ότι η συγγραφή και πώληση σχολικών βοηθημάτων είναι μια νομιμότατη διαδικασία που τυγχάνει διαχρονικής αποδοχής από τους έλληνες μαθητές και εκπαιδευτικούς, για περισσότερο ίσως από 40 χρόνια (ποιος έχει ξεχάσει τα Μαθηματικά του Τόγκα, τις μεταφράσεις του Ρώσση και τόσα άλλα σχολικά βοηθήματα που συνόδευσαν τους γονείς αλλά και τους …παππούδες των σημερινών μαθητών, στα μαθητικά χρόνια τους;)
• Ας παρακάμψουμε, με βαριά καρδιά όμως, το γεγονός ότι οι συγγραφείς πολλών βοηθημάτων, τυγχάνουν και συγγραφείς των αντίστοιχων σχολικών βιβλίων, κάτι που αν και δεν είναι παράνομο, είναι οπωσδήποτε παράδοξο: Αν τα σχολικά βοηθήματα παρέχουν πρόσθετες και αναγκαίες πληροφορίες, ασκήσεις, επεξηγήσεις κ.α. που δεν υπάρχουν στα σχολικά βιβλία, γιατί οι συγγραφείς τους, δεν φρόντισαν να τις περιέχουν τα σχολικά βιβλία που οι ίδιοι συνέγραψαν; Φανταστείτε για παράδειγμα τι θα συνέβαινε στο χώρο της υγείας, αν μια φαρμακευτική εταιρεία πωλούσε στο ΕΣΥ τη λιγότερο πετυχημένη εκδοχή ενός φαρμάκου, έναντι της αποτελεσματικότερης, που η ίδια διέθετε στην ελεύθερη αγορά;

Κι ας αναρωτηθούμε: Καλύπτουν υπαρκτές ανάγκες των μαθητών και των εκπαιδευτικών τα σχολικά βοηθήματα.

Η απάντηση δεν είναι εύκολη, ούτε και μονοσήμαντη, καθώς το ερώτημα για την αναγκαιότητα των σχολικών βοηθημάτων, έναντι των σχολικών βιβλίων, έχει πολλές ομοιότητες με το ερώτημα για την αναγκαιότητα των φροντιστηριακών μαθημάτων, έναντι του μαθήματος στο σχολείο.

Γεγονός είναι ότι ο έλληνας πολίτης έχει πολλαπλούς λόγους να αμφιβάλλει για την ποιότητα των υπηρεσιών που του παρέχει η πολιτεία μας σε πολλά από τα επίπεδα στα οποία δραστηριοποιείται. (Για μερικούς μάλιστα είναι απολύτως δικαιολογημένος. Ξένες γλώσσες τα παιδιά δεν έμαθαν στο σχολείο, παρά το ότι τα μαθήματα αυτά διδάσκονται επί μακρόν στην ελληνική εκπαίδευση. Έμαθαν στα συνοικιακά φροντιστήρια, τους γνωστούς και συμπαθητικούς «Στρατηγάκηδες», που εκτός της καλλιέργειας της ξένης γλώσσας, καλλιέργησαν και την απαραίτητη συναναστροφή μεταξύ μαθητών διαφορετικού φύλου, σε εποχές που μεικτές τάξεις, απολάμβαναν μόνον όσοι φοιτούσαν σε ιδιωτικά σχολεία.)

Όμως τα σχολικά βοηθήματα, όπως και τα μαθήματα εκτός του σχολείου, στην πραγματικότητα δεν παρέχουν στοιχεία μιας άλλης παιδείας, αυτής που πραγματικά έχει ανάγκη ο τόπος, η κοινωνία και οι μαθητές ως αυριανοί πολίτες. Στην καλύτερη περίπτωση αποτελούν μια βελτιωμένη εκδοχή αυτού που προσφέρει το σχολικό βιβλίο και το δημόσιο ελληνικό σχολείο αντίστοιχα, ως προς μια και μόνη, όμως επιδίωξη: Την αύξηση της πιθανότητας επιτυχίας στις εξετάσεις και κυρίως τις Πανελλαδικές που από το αποτέλεσμά τους, προδικάζουν την εισαγωγή του απόφοιτου του Λυκείου, στην επόμενη εκπαιδευτική βαθμίδα.

Φυσικά και υπάρχουν κακογραμμένα σχολικά βιβλία, όπως και ανεπαρκείς δάσκαλοι στα δημόσια (πιστέψτε το όμως και στα ιδιωτικά) σχολεία, των οποίων επίσης οι μαθητές προσφεύγουν στη λύση των βοηθημάτων και των φροντιστηρίων.

Όμως αυτές οι αξιολογικές κρίσεις, τις περισσότερες φορές δεν γίνονται με βάση το τι πρέπει να διδάσκεται και πώς, σύμφωνα με τα νεώτερα δεδομένα που έχει αποκρυσταλλώσει η παγκόσμια παιδαγωγική έρευνα και οι σύγχρονες εξελίξεις στο χώρο της επιστήμης.

Γίνονται πάντα με γνώμονα πόσο το συγκεκριμένο βιβλίο, ο συγκεκριμένος εκπαιδευτικός, το συγκεκριμένο σχολείο, προσφέρει πρόσθετα εφόδια σε μια διαδικασία που για τους τελειοφοίτους του Λυκείου, δεν είναι στην πραγματικότητα εξετάσεις, αλλά διαγωνισμοί, καθώς δεν εισάγεται όποιος κατέχει ένα ελάχιστο γνώσεων, αλλά εκείνος που θα γράψει ελάχιστα καλύτερα από τον συνυποψήφιό του, που θα μείνει «απ’ έξω».

Ατυχώς σχολικά βοηθήματα και βιβλία, εκπαιδευτικοί και φροντιστές, εξυπηρετούν το ίδιο παράλογο και παρωχημένο εκπαιδευτικό σύστημα, υπό το βλέμμα μιας πολιτείας που είναι ανίκανη να το αλλάξει και μιας κοινωνίας, που φαίνεται ότι προτάσσει την… προπόνηση από τη γνώση, την χρησιμοθηρία από την Παιδεία.

Η ενότητα στην ποικιλομορφία

Μια διαδικτυακή φίλη σε μια συνομιλία μας, με προέτρεψε να ασχοληθώ από αυτό εδώ το δικτυακό σημειωματάριο με θέματα Βιολογίας, που θα ήταν κατανοητά από-, και ενδιαφέροντα για, το μη βιολόγο επισκέπτη του. Αποφάσισα, έστω και σποραδικά, να ακολουθήσω την προτροπή της, κυρίως διότι η προσπάθεια να μεταδώσεις στον αμύητο γνώσεις από ένα ειδικό αντικείμενο, είναι ένας τρόπος να το δεις με την ίδια παρθενική ματιά που το βλέπει και αυτός. Ελπίζοντας λοιπόν να βγούμε αμοιβαία ωφελημένοι, ο επισκέπτης γιατί θα βρει ενδιαφέρον στις γραμμές που ακολουθούν, και εγώ γιατί θα αξιωθώ ενός νέου βλέμματος για τη Βιολογία, κάνω την απαρχή με την παρουσίαση μιας από τις πιο γοητευτικές ιδέες της Βιολογίας και ιδιαιτέρως της Γενετικής.

Πρόκειται για την ιδέα της ενότητας στην ποικιλομορφία, που συνίσταται στο ότι τα έμβια όντα, παρά τον πλούτο των μορφών και των λειτουργιών τους, μοιράζονται ένα επίσης μεγάλο πλήθος κοινών χαρακτηριστικών, που είναι σύμφυτα με το φαινόμενο της ζωής.

Έτσι σε όποιο επίπεδο και να μελετήσει κανείς τη ζωή, εντυπωσιάζεται από το πώς μια τόσο μεγάλη “διαφορετικότητα” μπορεί να κρύβει πίσω της, μια τόσο μεγάλη ομοιότητα.

• Όλοι οι οργανισμοί, είτε έχουν 2, 4 ή 1000 πόδια, είτε έχουν φτερά και πετούν, είτε πτερύγια και κολυμπούν, είναι φτιαγμένοι από κύτταρα.

• Όλοι οργανισμοί έχουν καταγεγραμμένες τις οδηγίες με βάση τις οποίες “κατασκευάζονται” στο ίδιο μακρομόριο, το πασίγνωστο DNA.

• Όλων των οργανισμών οι πρωτεΐνες, τα μακρομόρια που ευθύνονται για την κατασκευή των δομών τους και τις λειτουργίες τους, είναι κατασκευασμένες από την ίδια δεξαμενή 20 αμινοξέων, για να μη μιλήσουμε για την εντυπωσιακότερη ομοιότητα από όλες: Είτε είσαι ελέφαντας, είτε βακτήριο, είτε λεύκα, είτε πουλί, τα κύτταρά σου μεταφράζουν τις γενετικές οδηγίες που είναι καταγεγραμμένες στο DNA τους, χρησιμοποιώντας το ίδιο παγκόσμιο λεξικό, που λέγεται γενετικός κώδικας.

Όσο όμως εντυπωσιακό είναι το φαινόμενο της ενότητας στην ποικιλομορφία άλλο τόσο εντυπωσιακοί είναι οι γενετικοί μηχανισμοί που το διασφαλίζουν, όπως επίσης και η ιστορία του. Πράγματι αυτή η συνύπαρξη της ομοιότητας με την ποικιλία και τη διαφορά, είναι αποτέλεσμα της δυναμικής ισορροπίας μεταξύ δύο αντιθετικών και αδυσώπητων δυνάμεων που δρουν στο εσωτερικό της κληρονομικότητας.

Η μια δρώντας συντηρητικά, προσπαθεί να παγιώσει τα πράγματα ως έχουν. Οι άνθρωποι γεννούν ανθρώπους και τα γατιά, γατάκια, διότι η μείωση- το είδος της κυτταρικής διαίρεσης με το οποίο παράγονται οι γαμέτες- σε συνεργασία με τη γονιμοποίηση, φροντίζουν κάθε απόγονος να έχει την ίδια πλήρη σειρά χρωμοσωμάτων και γονιδίων με τους γονείς του. Επίσης στο μοριακό επίπεδο η ακρίβεια της αντιγραφής των γενετικών πληροφοριών αποσκοπεί στην ακριβή μεταβίβασή τους στην επόμενη γενιά κυττάρων ή οργανισμών, έτσι ώστε οι απόγονοι να μοιράζονται τα ίδια γενικά χαρακτηριστικά με τα γονικά κύτταρα ή οργανισμούς.

Όμως, όπως καθένας μπορεί να διαπιστώσει ακόμη και τα αδέλφια, με την έκτακτη και “ιδιόρρυθμη” εξαίρεση των μονοζυγωτικών διδύμων δεν είναι πανομοιότυπα μεταξύ τους, ούτε και ακριβή αντίγραφα των γονέων τους: Ενώ μοιράζονται τα κοινά χαρακτηριστικά του είδους τους, εκδηλώνουν τα χαρακτηριστικά αυτά με διαφορετικό τρόπο. Σε κάποιες σπάνιες μάλιστα περιπτώσεις είναι δυνατή η εμφάνιση ολότελα νέων χαρακτηριστικών, είτε αυτά είναι δομές, είτε λειτουργίες. Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα της δράσης της δεύτερης δύναμης που αντίθετα με την πρώτη, δεν επιδιώκει την παγίωση των πραγμάτων, αλλά αντιθέτως τη μεταβολή τους.

Μεγάλο όμως ενδιαφέρον προκαλεί και το γεγονός ότι οι δυνάμεις αυτές, είναι τόσο ανταγωνιστικές, όσο και συνεργαζόμενες. Και είναι αλήθεια ότι αν ένα ολότελα νέο χαρακτηριστικό, – προϊόν της δυνάμεως μεταβολής- , προσφέρει προσαρμοστικό πλεονέκτημα στο φορέα του, δηλαδή τον βοηθά να επιβιώσει και να αναπαραχθεί στο περιβάλλον στο οποίο ζει, τότε η πρώτη αναλαμβάνει να το διαδώσει και να το παγιώσει στις επόμενες γενιές, προς όφελος όλων των οργανισμών του είδους.

Με τη συσσώρευση των μεταβολών στις δομές και τις λειτουργίες των οργανισμών έχει προκύψει στη διάρκεια των αιώνων, η αφάνταστη ποικιλία, αλλά και ενότητά τους. Αν δεν υπήρχε η δύναμη συντήρησης, τότε θα ήταν αδύνατο το πέρασμα από τη μια γενιά στην άλλη, των χαρακτηριστικών που ευνοούν την επιβίωση των οργανισμών στο περιβάλλον τους. Αν δεν υπήρχε η δύναμη μεταβολής, τότε όλοι οι οργανισμοί θα ήσαν πανομοιότυποι μεταξύ τους και πανομοιότυποι με τον πρώτο οργανισμό, που εμφανίστηκε πριν 3 δισεκατομμύρια χρόνια στην επιφάνεια του πλανήτη.

Στα κοινά χαρακτηριστικά που μοιράζονται οι οργανισμοί που ανήκουν σε διαφορετικό είδος ή “βασίλειο” μπορεί να αναζητήσει κανείς, ό,τι αποδείχθηκε διαχρονικά και οικουμενικά επωφελές για την επιβίωσή τους. Στα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τα είδη μεταξύ τους, βρίσκει κανείς τις διαφορετικές λύσεις που έδωσε η Εξέλιξη στο πρόβλημα της επιβίωσης των οργανισμών σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Μοιάζει δηλαδή η ζωή να επαληθεύει τη γνωστή ρήση του Lewis Carroll, του συγγραφέα της ” Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων”

“Τώρα λοιπόν βλέπεις ότι πρέπει να τρέχεις συνεχώς για να παραμένεις στην ίδια θέση. Αν θέλεις να πας κάπου αλλού θα πρέπει να τρέχεις τουλάχιστον δύο φορές περισσότερο”.

Ή μ’ άλλα λόγια για να επιβιώνουν οι οργανισμοί (να παραμένουν στην ίδια θέση) οφείλουν να μεταβάλλονται, καθώς ζουν σε ένα επίσης μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Καλά δεν έχουν βαρεθεί;

Η πρώτη ημέρα του σχολείου χτες, και όπως κάθε χρόνο το ίδιο πληκτικό και αδιέξοδο γαϊτανάκι δηλώσεων και αντιδηλώσεων για την πληρότητα των σχολείων σε εκπαιδευτικούς, την έγκαιρη άφιξη των βιβλίων, το κτιριακό κ.α.

Δεν είναι ότι οι δηλώσεις της Υπουργού Παιδείας, των υπευθύνων Παιδείας της αντιπολίτευσης και των συνδικάτων των εκπαιδευτικών έχουν τόση πρωτοτυπία, όσο οι ευχές των ιερέων κατά τον αγιασμό.

Είναι ότι όλα όσα για τα οποία επαίρεται το εκάστοτε κυβερνητικό κόμμα ή κατηγορείται από την αντιπολίτευση και τους συνδικαλιστές, είναι μακριά νυχτωμένα από αυτό που είναι, θέλει και χρειάζεται η σύγχρονη εκπαίδευση.

Ας φθάσουν νωρίς τα βιβλία στα σχολεία (κατά την κυβέρνηση) ή ας φθάσουν αργά (κατά την αντιπολίτευση), ας ξεκινήσουν τα σχολεία την 12/9 με πλήρες πρόγραμμα (κατά την κυβέρνηση) ή περικομμένο (κατά την αντιπολίτευση), ας ξεκινήσει εγκαίρως η παιδαγωγική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών (κατά την κυβέρνηση) ή ας καθυστερήσει (κατά την αντιπολίτευση), το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο και χειρότερο από το περυσινό:

Ένα εκπαιδευτικό σύστημα με μοναδικό στόχο την αναπαραγωγή του και μια εκπαίδευση χωρίς στόχους και αντίκρισμα που αδυνατεί να θέλξει, ώστε να καλλιεργήσει την αγάπη για τη γνώση και να διαμορφώσει κριτήρια ποιότητας και αξίες στο μελλοντικό πολίτη.

Όποιος περιμένει από τους επαγγελματίες πολιτικούς ή συνδικαλιστές λόγο ουσιαστικό και εξυγιαντικό αυταπατάται. Τόσα μπορούν, τόσα κάνουν.

Το υποθετικό ερώτημα είναι: Ποια θα ήταν η στάση των μαθητών, των γονέων και των εκπαιδευτικών, στο απίθανο ενδεχόμενο, κάποιο κόμμα ή κάποιος φορέας, να διατύπωνε μια τολμηρή πρόταση εκπαίδευσης που συνεπάγεται προσωπική και κοινωνική ευθύνη;

Όταν η Ακαδημία Αθηνών δεν εκδηλώνει…. ακαδημαϊκό ενδιαφέρον

• Η απόφαση της Ακαδημίας Αθηνών να συνυπογράψει τη δήλωση των 67 Ακαδημιών που υπερασπίζονται τη διδασκαλία της Εξέλιξης, είναι ένα γεγονός. Αυτονόητο για ένα πνευματικό ίδρυμα του οποίου “κύριος σκοπός είναι η καλλιέργεια και η προαγωγή των Eπιστημών, των Γραμμάτων και των Kαλών Tεχνών και η επιστημονική έρευνα και μελέτη“, όσο αυτονόητη είναι η περιφορά της Γης γύρω από τον Ήλιο.

• Η ενέργεια της Ακαδημίας Αθηνών να στείλει στις σχολικές μονάδες έγγραφο που κοινοποιεί τη δήλωση των Ακαδημιών και τη δική της συμμετοχή σε αυτήν, είναι ένα δεύτερο γεγονός καθόλου αυτονόητο, μια και το ανώτατο αυτό ίδρυμα δεν συνηθίζει να παρεμβαίνει πρακτικά σε θέματα τοπικής ή διεθνούς επικαιρότητας.

Αποδέκτης του εγγράφου αυτού δεν είναι οι σχολικές μονάδες- που εκ των πραγμάτων δεν έχουν τη νομική δυνατότητα να ορίσουν την σχολική ύλη, και να διδάξουν το κεφάλαιο της Εξέλιξης-αλλά η ίδια η Ελληνική Πολιτεία και πιό συγκεκριμένα το ΥΠΕΠΘ.

Συνεπώς η αποστολή του εγγράφου συνιστά μια χειρονομία βαρύνουσας σημασίας με την οποία η Ακαδημία Αθηνών προτρέπει το ΥΠΕΠΘ, να προχωρήσει στην ένταξη της διδασκαλίας της Εξέλιξης στο ελληνικό σχολείο.

Ίσως η περαιτέρω αναπαραγωγή και ο σχολιασμός αυτού του σπανίου γεγονότος από την κοινότητα των ελληνικών ιστολογίων- που έχει ήδη απλόχερα στηρίξει την πρωτοβουλία για την Εξέλιξη- να επηρεάσει αποφασιστικά την έκβαση της υπόθεσης.